De huismus heeft een lengte van ongeveer 14 tot 16 cm en een gewicht van 24 tot 40 gram. Mannetjes zijn te herkennen aan hun grijze kop en kastanjebruine rug, terwijl vrouwtjes een meer egaal bruin en onopvallend uiterlijk hebben. Jonge huismussen lijken op vrouwtjes, maar hebben soms een meer gestreepte uitstraling. Ze zijn te verwarren met andere mussen zoals de ringmus, maar de huismus heeft een robuuster lichaam en een minder uitgesproken kleurpatroon.
Huismussen komen voornamelijk voor in stedelijke gebieden, maar zijn ook te vinden in dorpen en landbouwgebieden. Ze voeden zich met zaden, granen en insekten. Het broedseizoen begint in het voorjaar, waarbij vrouwtjes meestal 3 tot 5 eitjes leggen in een nest dat vaak in schuilplaatsen zoals spouwmuren of onder daken wordt gemaakt. Huismussen zijn niet trekdieren en blijven het hele jaar door in hun leefgebied.
In Nederland en België zijn huismussen bijzonder algemeen en komen ze in vrijwel alle stedelijke en agrarische gebieden voor. Ze zijn het hele jaar door te zien, maar hun aantallen kunnen in de winter fluctueren door voedselschaarste. In sommige gebieden, zoals grote steden, zijn ze zelfs zeer talrijk te vinden.
De huismus heeft een beschermingsstatus die varieert; in sommige gebieden zijn de aantallen echter aan het afnemen. De trend laat een achteruitgang zien, voornamelijk door verlies van nestgelegenheid en veranderende landbouwpraktijken. Verdere bedreigingen zijn vervuiling en de afname van voedselaanbod door intensieve landbouw.
