De roodborst is een kleine zangvogel, ongeveer 14 cm groot, met een opvallende oranje-rode borst en gezicht, die afsteekt tegen de witte buik en olijfbruine rug. Mannetjes en wijfjes zien er hetzelfde uit, terwijl juveniele roodborsten een meer gespikkelde bruinachtige borst hebben en nog geen oranje kleur vertonen. Door zijn kenmerkende uiterlijk is de roodborst lastig te verwarren met andere soorten. Mogelijke verwarring kan ontstaan met andere zangvogels met een roodachtige borst, zoals de gekraagde roodstaart, maar het postuur en de kleurverdeling van de roodborst zijn uniek.
De roodborst woont in een breed scala aan leefgebieden, van bossen en struikgewas tot tuinen en parken. De vogel is voornamelijk insecteneter, maar eet ook zaden en bessen, vooral in de winter. Het nest wordt vaak in dichte struiken of andere verborgen plekken gebouwd, en de soort kan twee tot drie broedsels per jaar hebben. De roodborst is gedeeltelijk een trekvogel; in Nederland en België blijven veel exemplaren jaarrond, maar vogels uit Noord- en Oost-Europa trekken vaak naar zachtere klimaten.
In Nederland en België is de roodborst algemeen en overal te zien, zowel in beboste gebieden als in stedelijke omgevingen. Ze zijn het hele jaar door aanwezig, met een toename van migrerende exemplaren in de herfst en winter. De vogel is vooral actief in de schemering en kan regelmatig worden waargenomen op zoek naar voedsel of zittend op een tak.
De roodborst heeft een gunstige beschermingsstatus in Nederland en België, en de populatie lijkt stabiel. Er zijn momenteel geen noemenswaardige bedreigingen voor deze soort in het gebied.
