De Kuifeend heeft een gemiddeld formaat van ongeveer 40 tot 50 cm. Het mannetje heeft een opvallend zwart-wit verenkleed met een kuif op zijn hoofd en een gele oogkleur. Het vrouwtje is bruin en minder opvallend, met een lichtere snavel. Jongere vogels lijken op het vrouwtje, maar hebben iets meer kleurvariatie. Wij kunnen de Kuifeend verwarren met de Tafeleend, maar deze laatste heeft geen kuif en een andere snavelkleur.
De Kuifeend leeft voornamelijk in zoetwatergebieden zoals meren, rivieren en grote plassen, maar kan ook in brak water worden aangetroffen. Het dieet bestaat uit waterplanten, schelpdieren en insectenlarven. Tijdens de broedtijd bouwen kuifeenden hun nesten meestal dicht bij het water, vaak op dichte vegetatie. De soort is niet bijzonder bekend om zijn trekgedrag, maar sommige populaties migreren in de winter naar warmere gebieden.
In Nederland en België is de Kuifeend voornamelijk te zien in de wintermaanden, wanneer ze naar de open wateren trekken. In het broedseizoen komt de soort vooral voor in het noorden van Nederland. De Kuifeend is algemeen, maar de aantallen fluctueren afhankelijk van seizoen en beschikbaarheid van geschikte leefgebieden.
De Kuifeend staat op de Europese richtlijn voor vogels en valt onder de jachtwetgeving. De soort heeft in de afgelopen jaren te maken gehad met schommelingen in aantallen vanwege veranderingen in habitat en voedselbeschikbaarheid. Verdere bedreigingen zijn vervuiling van wateren en verstoring van broedgebieden.
